メインコンテンツへ移動
Zoobrary
ORDER

フグ目(ふぐもく)

Tetraodontiformes

概要

生態と外見

フグ目は、強力な毒テトロドトキシン (TTX) で広く知られる海産魚を中心とするグループで、現生約 430 種。フグ科 (Tetraodontidae) ・ハリセンボン科 (Diodontidae) ・モンガラカワハギ科 (Balistidae) ・マンボウ科 (Molidae) などを含む。体は鱗を失って皮膚は厚く、上下顎の歯が癒合して 2-4 枚の頑丈な歯板を形成する (科名 Tetra-odon は「4 本歯」の意)。

他分類との違い

他の海産硬骨魚 (スズキ目・カサゴ目) が腹腔を圧迫されると死亡するのに対し、本目のフグ科・ハリセンボン科は腹部に拡張可能な憩室 (ventral diverticulum) を持ち、水や空気を吸い込んで体積を 2-3 倍に膨張させて捕食者を威嚇する。マンボウ (Mola mola) は本目内で最大化し、現生硬骨魚で最重量 (2.3 t 級個体記録あり) を達成。

名前の由来

ギリシア語 tetra (4) + odous/odontos (歯) + -iformes で「4 本歯の魚の目」。模式属 Tetraodon の歯板が 4 つに分かれることに由来。和名「フグ」は古名「布久 (ふく)」、毒で危険な魚を意味する説と、膨らむさまから「ふくれ」が転じた説がある。

興味深い特徴

フグの毒テトロドトキシン (TTX) はナトリウムチャネルを阻害する強力な神経毒で、青酸カリの 1,000 倍以上の致死性を持つ。フグ自身は産生せず、餌として食べる甲殻類・貝類に含まれる藻類由来の TTX を蓄積する「外因性蓄毒」であることが分かっており、無毒餌で養殖したトラフグは食べても安全とされる (近畿大学の研究グループが 1990 年代に確立)。

明日使えるうんちく

フグ料理は日本の代表的な食文化のひとつで、調理には都道府県知事免許の「ふぐ調理師」資格が必要。下関市の南風泊 (はえどまり) 市場は日本最大のフグ取引拠点で、毎朝の「袋競り」(両手を袋の中で握って指の本数で値段を伝える非公開競り) は江戸期から続く伝統。

この説明は役に立ちましたか?

下位分類

34
Tetraodontidae科
Tetraodontidae · 登録 2種
Balistidae科
Balistidae · 登録 1種
Diodontidae科
Diodontidae · 登録 1種
Molidae科
Molidae · 登録 1種
Avitoplectidae科
Avitoplectidae · 登録 0種
Balkariidae科
Balkariidae · 登録 0種
Bolcabalistidae科
Bolcabalistidae · 登録 0種
Cretatriacanthidae科
Cretatriacanthidae · 登録 0種
Eotrigonodontidae科
Eotrigonodontidae · 登録 0種
Moclaybalistidae科
Moclaybalistidae · 登録 0種
Plectocretacicidae科
Plectocretacicidae · 登録 0種
Protobalistidae科
Protobalistidae · 登録 0種
Protriacanthidae科
Protriacanthidae · 登録 0種
Eospinidae科
Eospinidae · 登録 0種
Aracanidae科
Aracanidae · 登録 0種
Monacanthidae科
Monacanthidae · 登録 0種
Eoplectidae科
Eoplectidae · 登録 0種
Marosichthys科
Marosichthys · 登録 0種
Triacanthodidae科
Triacanthodidae · 登録 0種
Trigonodontidae科
Trigonodontidae · 登録 0種
Triodontidae科
Triodontidae · 登録 0種
Zignoichthyidae科
Zignoichthyidae · 登録 0種
Acanthopleurus科
Acanthopleurus · 登録 0種
Ctenoplectus科
Ctenoplectus · 登録 0種
Indotrigonodon科
Indotrigonodon · 登録 0種
Pisdurodon科
Pisdurodon · 登録 0種
BOLD:AAV0382科
BOLD:AAV0382 · 登録 0種
BOLD:AAZ1841科
BOLD:AAZ1841 · 登録 0種
BOLD:ACM8408科
BOLD:ACM8408 · 登録 0種
BOLD:AAY9069科
BOLD:AAY9069 · 登録 0種
BOLD:ABZ1618科
BOLD:ABZ1618 · 登録 0種
Spinacanthidae科
Spinacanthidae · 登録 0種
Triacanthidae科
Triacanthidae · 登録 0種
Ostraciidae科
Ostraciidae · 登録 1種

この分類の生物

6

同じ綱の他の目

条鰭綱(綱) の他の目
Ateleopodiformes目
Ateleopodiformes · 登録 0種
Acipenseriformes目
Acipenseriformes · 登録 1種
コイ目
Cypriniformes · 登録 3種
カサゴ目
Scorpaeniformes · 登録 2種
Percopsiformes目
Percopsiformes · 登録 0種
Polymixiiformes目
Polymixiiformes · 登録 0種
Polypteriformes目
Polypteriformes · 登録 0種
Saccopharyngiformes目
Saccopharyngiformes · 登録 0種
Stephanoberyciformes目
Stephanoberyciformes · 登録 0種
Synbranchiformes目
Synbranchiformes · 登録 0種
サケ目
Salmoniformes · 登録 0種
Syngnathiformes目
Syngnathiformes · 登録 2種
Zeiformes目
Zeiformes · 登録 0種
ナマズ目
Siluriformes · 登録 0種
カダヤシ目
Cyprinodontiformes · 登録 0種
Gobiesociformes目
Gobiesociformes · 登録 0種
ワニトカゲギス目
Stomiiformes · 登録 0種
カレイ目
Pleuronectiformes · 登録 0種
Myctophiformes目
Myctophiformes · 登録 0種
Notacanthiformes目
Notacanthiformes · 登録 0種
Ophidiiformes目
Ophidiiformes · 登録 0種
Albuliformes目
Albuliformes · 登録 0種
Amiiformes目
Amiiformes · 登録 0種
ウナギ目
Anguilliformes · 登録 1種
Lophiiformes目
Lophiiformes · 登録 1種
ヒメ目
Aulopiformes · 登録 0種
Batrachoidiformes目
Batrachoidiformes · 登録 0種
ダツ目
Beloniformes · 登録 0種
Beryciformes目
Beryciformes · 登録 0種
Cetomimiformes目
Cetomimiformes · 登録 0種
Characiformes目
Characiformes · 登録 1種
Clupeiformes目
Clupeiformes · 登録 0種
Gymnotiformes目
Gymnotiformes · 登録 1種
カワカマス目
Esociformes · 登録 0種
タラ目
Gadiformes · 登録 0種
アカマンボウ目
Lampriformes · 登録 0種
Lepisosteiformes目
Lepisosteiformes · 登録 0種
ボラ目
Mugiliformes · 登録 0種
Gasterosteiformes目
Gasterosteiformes · 登録 0種
トウゴロウイワシ目
Atheriniformes · 登録 0種
カライワシ目
Elopiformes · 登録 0種
Gonorynchiformes目
Gonorynchiformes · 登録 0種
Osteoglossiformes目
Osteoglossiformes · 登録 3種
スズキ目
Perciformes · 登録 21種
キュウリウオ目
Osmeriformes · 登録 0種
分類ツリーを見る
フグ目 の分類階層を樹形図で確認する