メインコンテンツへ移動
Zoobrary
ORDER

カサゴ目(かさごもく)

Scorpaeniformes

概要

生態と外見

世界の海洋に広く分布する硬骨魚類で、約 1,500 種を含む。カサゴ・メバル・ハタ (一部)・オコゼ・ホウボウ・カジカ・アンコウ (※アンコウは別目との説あり) など多様な底生魚を含む。体形は底生に適応した押しつぶされたもの〜瘤状のものまでさまざま。多くは 頬部に骨質の支持構造 (subocular shelf) を持つことが共通形態として古典的に挙げられたが、近年の分子系統では本目の単系統性に疑問が提示されている。

他分類との違い

スズキ目 (Perciformes) と近縁で長く混同されたが、頬部骨格 + 胸鰭骨の独立可動が共通点として古典分類で区別された。アンコウ目 (Lophiiformes) との関係も近く、近年は系統再整理が進行中。底生での擬態能力ではフラットフィッシュ目 (カレイ目 / Pleuronectiformes) と類似するが、左右対称を保つ点で異なる。

名前の由来

学名 Scorpaeniformes はギリシア語 skorpios (サソリ) + ainos (恐ろしい) + forma (形) に由来し、棘の毒で人を刺すオニカサゴ等の危険性を表す。和名「カサゴ」は古くから日本沿岸で食用とされ、姿が「笠 + 子」または「瘡 (かさ・かさぶた様の見た目)」に由来する説がある。

興味深い特徴

オニダルマオコゼ (Synanceia 属) は海洋魚類で最も致死性の高い毒を持つとされ、背鰭棘から 強い細胞溶解作用と心臓毒性を持つ毒液 (stonustoxin / verrucotoxin 等) を分泌する。砂泥底に擬態して動かず、人が踏むと刺される事故が東南アジア沿岸で年間数百件報告される。抗毒血清が必要となる希少な海洋魚毒の一例。

明日使えるうんちく

カサゴ・メバルは古来から日本沿岸の岩礁定着性が強く、生息域がほぼ移動しないため局所漁獲圧の影響を受けやすい 魚種。江戸前寿司・地域漁業の伝統食材として親しまれてきたが、近年は局所資源管理の重要性が高まっている。同じ「メバル」と呼ばれる魚が DNA 解析で実は 3 種に分かれることが 2008 年に判明し、種としては比較的最近に整理された珍しい例。

この説明は役に立ちましたか?

下位分類

67
Scorpaenidae科
Scorpaenidae · 登録 1種
Abyssocottidae科
Abyssocottidae · 登録 0種
Agonidae科
Agonidae · 登録 0種
Anoplopomatidae科
Anoplopomatidae · 登録 0種
BOLD:AAU1186科
BOLD:AAU1186 · 登録 0種
Apistidae科
Apistidae · 登録 0種
Neosebastidae科
Neosebastidae · 登録 0種
Pataecidae科
Pataecidae · 登録 0種
Aploactidae科
Aploactidae · 登録 0種
BOLD:AAE1772科
BOLD:AAE1772 · 登録 0種
Psychrolutidae科
Psychrolutidae · 登録 0種
Aploactinidae科
Aploactinidae · 登録 0種
Sebastidae科
Sebastidae · 登録 0種
Dactylopteridae科
Dactylopteridae · 登録 0種
BOLD:AAC4444科
BOLD:AAC4444 · 登録 0種
Plectrogeniidae科
Plectrogeniidae · 登録 0種
Congiopodidae科
Congiopodidae · 登録 0種
Cottocomephoridae科
Cottocomephoridae · 登録 0種
Plectrogenidae科
Plectrogenidae · 登録 0種
Hexagrammidae科
Hexagrammidae · 登録 0種
Lepidocottus科
Lepidocottus · 登録 0種
Hemitripteridae科
Hemitripteridae · 登録 0種
Gnathanacanthidae科
Gnathanacanthidae · 登録 0種
Peristediidae科
Peristediidae · 登録 0種
BOLD:AAK7837科
BOLD:AAK7837 · 登録 0種
Setarchidae科
Setarchidae · 登録 0種
Platycephalidae科
Platycephalidae · 登録 0種
Comephoridae科
Comephoridae · 登録 0種
Bathylutichthyidae科
Bathylutichthyidae · 登録 0種
Cottidae科
Cottidae · 登録 0種
Cottoidei科
Cottoidei · 登録 0種
Eschmeyeridae科
Eschmeyeridae · 登録 0種
Perryenidae科
Perryenidae · 登録 0種
Tetrarogidae科
Tetrarogidae · 登録 0種
Eocottus科
Eocottus · 登録 0種
Bembridae科
Bembridae · 登録 0種
Normanichthyidae科
Normanichthyidae · 登録 0種
Cyclopteridae科
Cyclopteridae · 登録 0種
Liparidae科
Liparidae · 登録 0種
BOLD:AAU2569科
BOLD:AAU2569 · 登録 0種
Caracanthidae科
Caracanthidae · 登録 0種
Triglidae科
Triglidae · 登録 0種
Pterygocephalidae科
Pterygocephalidae · 登録 0種
Rhamphocottidae科
Rhamphocottidae · 登録 0種
Parabembridae科
Parabembridae · 登録 0種
BOLD:ACC3763科
BOLD:ACC3763 · 登録 0種
BOLD:AEA9802科
BOLD:AEA9802 · 登録 0種
BOLD:ACY7748科
BOLD:ACY7748 · 登録 0種
BOLD:ACY8219科
BOLD:ACY8219 · 登録 0種
BOLD:ADL6391科
BOLD:ADL6391 · 登録 0種
BOLD:ACR3507科
BOLD:ACR3507 · 登録 0種
BOLD:ACO4190科
BOLD:ACO4190 · 登録 0種
BOLD:ACY8220科
BOLD:ACY8220 · 登録 0種
BOLD:ACY7863科
BOLD:ACY7863 · 登録 0種
BOLD:ACY8725科
BOLD:ACY8725 · 登録 0種
BOLD:ACY8724科
BOLD:ACY8724 · 登録 0種
BOLD:ACF4826科
BOLD:ACF4826 · 登録 0種
BOLD:ABV3241科
BOLD:ABV3241 · 登録 0種
BOLD:ACY8218科
BOLD:ACY8218 · 登録 0種
BOLD:ACO6414科
BOLD:ACO6414 · 登録 0種
BOLD:ACO5041科
BOLD:ACO5041 · 登録 0種
BOLD:ACF5439科
BOLD:ACF5439 · 登録 0種
BOLD:ACG6625科
BOLD:ACG6625 · 登録 0種
BOLD:ADR1903科
BOLD:ADR1903 · 登録 0種
Ereuniidae科
Ereuniidae · 登録 0種
Synanceiidae科
Synanceiidae · 登録 1種
Hoplichthyidae科
Hoplichthyidae · 登録 0種

この分類の生物

2

同じ綱の他の目

条鰭綱(綱) の他の目
Ateleopodiformes目
Ateleopodiformes · 登録 0種
Acipenseriformes目
Acipenseriformes · 登録 3種
フグ目
Tetraodontiformes · 登録 7種
Notacanthiformes目
Notacanthiformes · 登録 0種
ナマズ目
Siluriformes · 登録 2種
コイ目
Cypriniformes · 登録 4種
ワニトカゲギス目
Stomiiformes · 登録 1種
Saccopharyngiformes目
Saccopharyngiformes · 登録 0種
サケ目
Salmoniformes · 登録 2種
Percopsiformes目
Percopsiformes · 登録 0種
Stephanoberyciformes目
Stephanoberyciformes · 登録 0種
Polypteriformes目
Polypteriformes · 登録 1種
Polymixiiformes目
Polymixiiformes · 登録 0種
Synbranchiformes目
Synbranchiformes · 登録 0種
Syngnathiformes目
Syngnathiformes · 登録 4種
Zeiformes目
Zeiformes · 登録 0種
Ophidiiformes目
Ophidiiformes · 登録 0種
Myctophiformes目
Myctophiformes · 登録 0種
カダヤシ目
Cyprinodontiformes · 登録 1種
ヒメ目
Aulopiformes · 登録 0種
カレイ目
Pleuronectiformes · 登録 0種
Gobiesociformes目
Gobiesociformes · 登録 0種
ウナギ目
Anguilliformes · 登録 2種
Albuliformes目
Albuliformes · 登録 0種
Amiiformes目
Amiiformes · 登録 1種
Cetomimiformes目
Cetomimiformes · 登録 0種
Lepisosteiformes目
Lepisosteiformes · 登録 1種
Gonorynchiformes目
Gonorynchiformes · 登録 0種
Gymnotiformes目
Gymnotiformes · 登録 1種
Characiformes目
Characiformes · 登録 1種
カワカマス目
Esociformes · 登録 1種
Gasterosteiformes目
Gasterosteiformes · 登録 1種
Beryciformes目
Beryciformes · 登録 0種
ダツ目
Beloniformes · 登録 0種
トウゴロウイワシ目
Atheriniformes · 登録 0種
カライワシ目
Elopiformes · 登録 0種
Batrachoidiformes目
Batrachoidiformes · 登録 0種
Lophiiformes目
Lophiiformes · 登録 3種
タラ目
Gadiformes · 登録 0種
Clupeiformes目
Clupeiformes · 登録 0種
ボラ目
Mugiliformes · 登録 0種
アカマンボウ目
Lampriformes · 登録 2種
スズキ目
Perciformes · 登録 27種
キュウリウオ目
Osmeriformes · 登録 0種
Osteoglossiformes目
Osteoglossiformes · 登録 3種
分類ツリーを見る
カサゴ目 の分類階層を樹形図で確認する